Fontem paginae Pulmo inspicere

{{latinitas|-1}}
{{cautio}}
{| class="wikitable floatright" 
! colspan="3" style="background-color:#ffD0D0; | Pulmones
|-
! colspan="3" | Cognitores
|-
| style="font-size: 85%" | [[Terminologia Anatomica|TA]] || style="font-size: 85%" | [http://www.unifr.ch/ifaa/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/06.5.01.001%20Entity%20TA98%20EN.htm A06.5.01.001]
|-
! colspan="2" | Anatomia macroscopica
|- 
| colspan="3" style="text-align:center" | <div style="position: relative;">[[Fasciculus:Lungs diagram detailed.svg|250px|Pulmones]]</div>
|-
| colspan="3" style="font-size: 85%; width:250px" | Pulmones cum tractu respiratorio. Colores lobos pulmonum indicant.
|- 
| colspan="3" style="text-align:center" | <div style="position: relative;">[[Fasciculus:heart-and-lungs.jpg|250px|Cor pulmonesque]]</div>
|-
| colspan="3" style="font-size: 85%; width:250px" | Pulmones [[homo|humani]] iuxta [[cor]] et maiores [[pectus|pectoris]] [[arteria]]s [[vena]]sque stant.<ref name = "GA">''[[Gray's Anatomy|Gray's Anatomy of the Human Body]],'' ed. 20a (1918).</ref>.
|}
'''Pulmo''' {{victio|pulmo|onis|m}} sive '''pneumon'''<ref name="Kraus">L. A. Kraus (1844), ''Kritisch-etymologisches medicinisches Lexikon,'' ed. 3a (Göttingen: Verlag der Deuerlich- und Dieterichschen Buchhandlung).</ref> in multis [[animalia|animalibus]] est necessarium [[organum respirationis|respirationis organum]]  quod [[aer]]em spirat, inter quae [[animalia]] plurima [[tetrapoda]], pauci [[piscis|pisces]], et pauca [[mollusca]] [[gastropoda]] terrestria. In [[mammalia|mammalibus]] et multiplicibus [[vita]]e generibus<!--the more complex life forms-->, [[duo|bini]] pulmones prope [[spina]]m in ullo [[cor]]dis latere siti sunt.

[[Respiratio externa]] est permutatio per propagationem [[oxygenium|oxygenii]] ac [[dioxidum carbonii|dioxidi carbonii]] inter [[sanguis|sanguinem]] et [[aer]]em. Antequam in pulmones pervenit, [[aer]] [[os (oris)|os]] aut [[nasus|nasum]] et [[trachea]]m transit. In mammalibus ut in hominius, pulmones, ab [[os (ossis)|ossibus]] protecto, siti sunt in cavitate [[thorax|thoracis]], quo spatium aere vacuum cum pressione negativa exstat. Pulmones motibus thoracalibus et musculo diaphragmate sequuntur: si diaphragma procumbat vel volumen thoracis augeat, ita volumen pulmonum mutet.

Intra pulmonem arbor bronchiales aer inspiratus totum in spatium pulmonalem distribuit. Post tenuissimos bronchiolos alveoli inveniuntur, quo transmissio oxygenii O<sub>2</sub> et carbonii dioxidi inter aerem et sanguinem [[circulus sanguinis minor|circuli sanguinis minoris]] fit.

Multi morbi et mala pulmonum nota sunt, per exemplum [[asthma bronchiale]], [[pneumonia]], [[carcinoma bronchiale]].

== Anatomia ==
=== Anatomia macroscopica ===
[[Fasciculus:Pig lungs.jpg|thumb|Pulmones [[sus|suilli]].]]
Pulmones in [[cavitas thoracis|cavitate thoracis]] a [[cor]]dis ambobus lateribus locati et [[cavea thoracis]] complexi sunt<ref>[https://books.google.de/books?id=oPJFy1U02agC&pg=PA143&hl=de&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false Verheyen P. (1706). Corporis humani anatomia]</ref>. Pulmoni dextro tres, sinistro autem duo lobi sunt.

''Pulmo dexter'' ex lobis superiori, medio, et inferiori constat. Inter lobum inferiorem et ceteros invenitur ''fissura obliqua'', inter lobos et superiorem et medium ''fissura horizontalis'' locata est. Compositus est ''pulmo sinister'' ex lobis superiore et inferiore, inter quos ''fissura obliqua reperitur.

Cuiusque pulmonis supra ''apex'' de conicis forma est. Infra ''basis pulmonis'' concava, ''facies diaphragmatica'', supra [[diaphragma]]tis convexitatem iacet. Pulmones tecti sunt in [[pleura]] membrana serosa et duplici (pleura parietalis, pleura visceralis).

==== Arbor bronchialis ====
[[Fasciculus:Gray962.png|thumb|Aer pulmones per bronchos et bronchioles entrat absceditque. Sectio parenchymatis pulmonalis<ref name = "GA"/>]]
Utroque pulmoni arbor bronchialis est, cum ramificationibus ab broncho principali usque ad [[alveolus pulmonis|alveolum pulmonis]]. 

''Bronchus principalis'' dexter, sinistro brevior, cursum [[trachea]]e continuat. Structura bronchorum principalium tracheae similis est. Cursus bronchi principalis sinistri obliquius est. Hac de causa corpuscula (e. g. nucula vorata infantium) in tracheam perlata citius in latus dextrum veniant.

Ab utroque bronchus principalis ''bronchi lobares'' discedunt: dextre tres, sinistre duo. Diameter eorum circiter 10 mm (3/8 in) est.

Bronchi lobares se in ''bronchos segmentales'' separant.

==== Lobi et segmenta ====
{| class="wikitable floatright"
|+ Lobi cum segmentis bronchopulmonalibus
|-
! pulmonis dextri !! pulmonis sinistri
|-
| '''Lobus superior'''
* Apicale: Segmentum I
* Posterius: Segmentum II
* Anterius: Segmentum III
;Lobus medius
* Laterale: Segmentum IV
* Mediale: Segmentum V
;Lobus inferior
* Basale superius: Segmentum VI
* Basale mediale: Segmentum VII
* Basale anterius: Segmentum VIII
* Basale laterale: Segmentum IX
* Basale posterius: Segmentum X
|| '''Lobus superior'''
* Apicoposterius: Segmentum I (+II)
* Anterius: Segmentum III
''Lingula'' (pars lobi superioris)
* Lingulare superius: Segmentum IV
* Lingulare inferius: Segmentum V
'''Lobus inferior'''
* Basale superius: Segmentum VI
* Basale anterius: Segmentum VIII
* Basale laterale: Segmentum IX
* Basale posterius: Segmentum X
|}
Uterque pulmo per ''invaginationes [[pleura]]e'' in ''lobos'' dividitur, dextra tres, sinistra duos. Intra lobum distinguuntur diversa ''segmenta'' per ''providentiam arterialem'' arteriarum segmentales pulmonum. Segmentum I pulmonis sinistri est sensu stricto fusio duorum segmentorum I+II. Abest in pulmone sinistro segmentum VII. Quo fit, ut pulmoni dextri decem segmenta, at pulmoni sinistri octo segmenta sunt.

==== Acinus ====
[[Fasciculus:Alveolus diagram la.svg|thumb|Structura acinorum.]]
Acini sunt partes terminales post bronchiolos respiratorios, extrema arbori bronchialis. Ab divisione bronchioli respiratorii in duos vel tres ''ductulos alveolares'' usque ad [[alveolus pulmonis|''alveolos'']] cum pluribus ''poris alveolaribus'' transgressus [[gas]]orum inter [[aer]]em et [[sanguis|sanguinem]] (haematosis) fit.

Extra notionem acini etiam notio ''unitatis terminalis pulmonalis'' (abbrev. int.: ''LTU'') inveniri potest<ref>{{cite journal |authors=Scarpelli E. M. |title=The alveolar surface network: a new anatomy and its physiological significance |journal=The anatomical record |year=1998 |month=Aug |volume=251 |issue=4 |pages=491-527 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9713987}}</ref>.

==== Vasa privata et publica ====
Intra pulmones non solum inter ateriam et venam distinguitur, sed etiam duo genera [[vas sanguineum|vasorum sanguineorum]], ad functiones eorum principales respicientia, separantur, vasa privata et vasa publica. ''Vasa privata'' sunt arteriae venaeque pulmonis, quae vasa pulmonis propria providentiae arterialis et venosae proferunt. ''Vasa publica'' autem corpori toto servant ([[circulus sanguinis minor]]).

'''Vasa privata'''. ''Vasa arterialia'' propria pulmones irrigantia nominantur ''rami bronchiales'', qui pulmonis dextri duo rami ex arteriis intercostalibus tertia et quarta oriuntur, at pulmonis sinistri directe ex aorta thoracali effluunt. Ut supra scriptum quoque segmento bronchopulmonali ''arteria segmentalis pulmonis'' propria attribuitur; sic segmentis:
* I: ''arteria segmentalis apicalis pulmonis dextri'' et ''arteria segmentalis apicoposterior pulmonis sinistri''
* II: ''arteria segmentalis posterior pulmonis dextri''
* III: ''arteria segmentalis anterior pulmonis dextri'' et ''sinistri''
* IV: ''arteria segmentalis lateralis pulmoni dextri'' et ''arteria segmentalis lingularis superior pulmoni sinistri''
* V: ''arteria segmentalis medialis pulmoni dextri'' et ''arteria segmentalis lingularis inferior''
* VI: ''arteria segmentalis basalis superior pulmoni dextri'' et ''arteria segmentalis basalis superior pulmoni sinistri''
* VII: ''arteria segmentalis basalis medialis pulmoni dextri''
* VIII: ''arteria segmentalis basalis anterior pulmoni dextri'' et ''arteria segmentalis basalis anterior pulmoni sinistri''
* IX: ''arteria segmentalis basalis lateralis pulmoni dextri'' et ''arteria segmentalis basalis lateralis pulmoni sinistri''
* X: ''arteria segmentalis basalis posterior pulmoni dextri'' et ''arteria segmentalis basalis posterior pulmoni sinistri''

=== Anatomia microscopica ===
[[alveolus pulmonis|''Alveoli pulmonis'']] cellula respiratoria sunt; diameter alveoli singularis 0.06 - 0.2 mm est. Constituti sunt alveoli ex tribus typis cellularum: 
* cellulae typi I,
* cellulae typi II,
* macrophagocyti alveolares.
Ab annis 3-4 natis generantur pori interalveolares Kohnienses<ref>{{cite journal |authors=Desplechain C., Foliguet B., Barrat E., Grignon G., Touati F. |title=''The pores of Kohn in pulmonary alveoli'' |journal=Bulletin Europeen de physiopathologie respiratoire |year=1983 |month=Ian-Feb |volume=19 |issue=1 |pages=59-68 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6850150/}}</ref>.

=== Anatomia topographica ===
Pulmo in [[thorax|thorace]], ''cavitatem thoracis'' dictam, situs est. Ipsae cavitati thoracis, quae sensu stricto non cavitas (ut cavitas abdominalis) est, at tres vero cavitates continet: duae cavitates pleurales, una cavitas pericardialis, uterque pulmo intra ipsam propriam ''cavitatem pleuralem'' inest. Supra, quo pleura mediastinalis in pleuram costalem transit, uterque ''apex pulmonis'' cum convexitate sua, totam pleura cavitatem replens, cum [[pleura]] tholum pleurae formans, ''aperturam thoracis superior'' eminet. Infra utraque ''basis pulmonis'' [[diaphragma]]ti se applicat.

== [[Physiologia]] ==
{| class="wikitable floatright"
|+ Volumina pulmonalia
|-
| colspan=2 | [[Fasciculus:Lungvolumes Updated.png|thumb]]
|-
! TLC
| Capacitas pulmonum totalis
|-
! VC
| Capacitas vitalis
|-
! RV
| Volumen residuale
|-
! IC
| Capacitas inspiratoria
|-
! FRC
| Capacitas residualis functionalis
|-
! IRV
| Volumen subsidiarium inspiratorium
|-
! TV
| Volumen aestivum
|-
! ERV
| Volumen subsidiarium exspiratorium
|}
[[Respiratio pulmonalis|Respiratio in pulmonibus]], rectius '''ventilatio''', [[anima]]m et attrahere et reddere ad [[gas]]iorum transitus ([[haematosis|haematosem]] pulmonalem), imprimis O<sub>2</sub> et CO<sub>2</sub>, levandos comprendit. Per quietem capientem homo quodque [[minutum]] a duodeciente ad quinquientem decientem animum attrahit redditque, quod est [[frequentia]] respirationis. Animum attrahere ''inspiratio'', reddere autem ''exspiratio'' nominatur. Cum voluminibus pulmonium, circiter [[litrum|semilitrum]], per minutum a sex ad octo litrorum gasii inspirantur atque exspirantur. ''Hyperventilatio'' est actio ventilationis aggravata (frequentia respirationis nimia sive volumen nimium), ''hypoventilatio'' autem minuta. Pro onerum viribus concordia viarum aeriarum et structurarum pulmonium et functionum gregum [[musculus|musculorum]] velut eorum gubernationis necesse est. 

=== De respiratione in genere et de respiratione externa ===
{{main|Respiratio}}
Dividitur respiratio in partes duas: [[respiratio pulmonalis|respirationem pulonalem]] (externam) et respirationem cellularem (internam). Respiratio pulmonalis [[oxygenium]] O<sub>2</sub> in corpus absorberi (''inhalationem'') et [[carbonii dioxidum]] CO<sub>2</sub> ex corpore abscedi (''exhalationem'') significat. Respiratio cellularis, ibi in [[mitochondrium|mitochondriis]] facta, et generationem CO<sub>2</sub> per [[cyclus acidi citrici|cyclum acidi citrici]] et consumptionem O<sub>2</sub> per [[phosphorylatio oxidativa|phosphorylationem oxidativam]] comprendit.

=== Natura gasium ===
{{main|Gas}}
[[Diffusio]] gasium trans superficies pulmonum respiratorias, haematosis, inter [[aer]]em et [[sanguis|sanguinem]] (respiratio externa) differentias pressionum gasium requirit, quia utrumque gas ab area pressionis maioris ad aream pressionis minorem diffundit. Ad intellegendum functionis respirationis externae cognitio naturae gasium ''[[pressio partialis|pressionum partialium]]'' imprimis [[oxygenium|oxygenii]] P<small>O</small><sub>2</sub> (aeris inspirandi) et [[carbonii dioxidum|carbonii dioxidi]] P<small>CO</small><sub>2</sub> (aeris exspirandi) velut et [[aqua|aquae]] P<small>H</small><sub>2</sub>O (sanguinis) auxiliatur. Describatur simpliciter aequatio gasium pressionis in spatio: <math>P = \frac{ {n} \cdot {R} \cdot {T}}{V} </math> (''P'' est pressio gasis, ''n'' est numerus molium gasis, ''R'' est valor constans gasium generalis, ''T'' est [[Temperatura thermodynamica|temperatura]], ''V'' ad volumem spatii valet.

In aere sicco quidem, ut supra indicata, varia gasa sunt. Compositio aeris est: circiter 21% O</small><sub>2</sub>, 0.04% CO</small><sub>2</sub>, [[nitrogenium|N]]</small><sub>2</sub> 78%, cetera gasa 1% (ut [[helium]]). Pressiones partiales in aere P<small>O</small><sub>2</sub> 149 mmHg, P<small>CO</small><sub>2</sub> 0.3 mmHg, at in corpore humano P<small>H</small><sub>2</sub>O circum temperaturam normalem (37°C s. 99 °F) 47 mmHg sunt.

=== Ventilatio mechanica ===
{{main|Respiratio}}
Respiratio in pulmonibus structuras pulmonales motibus (mechanicis) ventilari significat. Flexibilitate pulmonum, qui intra cavitatem pleuralem in vacuo siti sunt, quaeque voluminis mutatio cavitatis pleuralis ''pressione intrapleurali negativa'' magnitudinem pulmonum quoque mutat. In [[physiologia]] respiratoria valores diversae ad ''[[volumina pulmonalia]]'' describenda notae sunt.

=== Gubernatio systematis nervosi autonomici ===
{{main|Systema nervosum autonomicum}}
Systema nervosi autonomicum [[musculus levis|musculis levibus]] [[vas sanguineum|vasorum sanguineorum]] effectus exercet<ref>{{cite journal |authors=Barnes P. J., Liu S. F. |title=Regulation of pulmonary vascular tone |journal=Pharmacological reviews |year=1995 |month=Mar |volume=47 |issue=1 |pages=87-131 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7784481}}.</ref>.

== Examen pulmonum ==
[[Fasciculus:Thorax_Lung_3d_from_ct_scans.jpg|thumb|Imago [[radius X|radiis X]] pulmonum [[homo|humanorum]].]]
Examen pulmonum est pars examen clinicum. Examina ope sensuum propriorum sunt: 
* Inspectio - videre superficiem thoracis<!--imprimis motuum thoracis et spatiorum intercostalium, usus musculorum respiratoriorum auxiliarium, aspectus parietum thoracis et anterioris et posterioris-->
* Palpatio - tangere manu superficiem thoracis<!--si adsint fracturae, vulnera thoracis-->
* Percussio - elicere structuras pulmonum resonandi 
* Auscultatio - audire sonos spirationis
Praeterea alia examina apparatibus medicis adhibentur:
* Spirometria
* Plethysmographia
* Examina radiologica
=== Spirometria ===
[[Spirometria]] est examen medicum functionis pulmonalis vulgare, quae aeris pulmonalis volumen et fluxum (velocitatem), inhalante exhalanteque, metitur.

== Morbi pulmonum ==
Plerisque morborum pulmonum et symptomata generalia et propriis sunt. ''Symptomata generalia'' sunt [[fatigatio (symptoma)|fatigatio]], [[febris]], sudor nocturnus, signa [[inflammatio]]nis. ''Symptomata propria'' sunt [[tussis]] (etiam cum sanguine, [[haemoptysis]]), dyspnoea, dolor thoracalis.

[[Inquinatio aëris]] et [[tabacum]] non raro causae morborum pulmonum sunt.

=== Inflammationes ===
* [[Pneumonia]]
** Pneumonia lobaris s. fibrinosa, s. cruposa
** Bronchopneumonia s. Pneumonia focalis
* [[Bronchiolitis acuta]]

=== Morbi chronici obstructionis pulmonum ===
{{main|Morbus chronicus obstructionis pulmonum}}
* [[Asthma bronchiale]] 
* [[Emphysema pulmonum]]

=== Morbi restrictivi pulmonum ===
* [[Fibrosis pulmonum]]

=== Mala providentiae vascularis ===
* [[Embolia pulmonis]] - Obstructio arteriarum pulmonalium
* [[Hypertensio arteriae pulmonalis essentialis]] - [[Hypertensio arterialis]] in [[Circulus sanguinis minor|circulo sanguinis maiore]]

=== Cancri pulmonum ===
* [[Carcinoma bronchiale]], cuius causa est in primis usus [[fistula nicotiana|fistularum nicotianarum]]

=== Alia mala pulmonum ===
* [[Atelectasis]]
* [[Bronchectasia]]

== Notae ==
<references/>

{{NexInt}}
* [[Bronchitis]]
** [[Bronchitis acuta]]
** [[Bronchitis chronica]]

== Nexus externi ==
{{CommuniaCat|Lungs|pulmones}}

[[Categoria:Apparatus respiratorius]]
[[Categoria:Organa]]
[[Categoria:Pulmo]]
{{Myrias|Biologia}}